Felsefe Ansiklopedisi                                                       Kurtuluş Cephesi İnternet Sayfası

kurcephe@kurtuluscephesi.org
erisyay@kurtuluscephesi.org

BİLGİCİLİK

     
      (Os. Mugalâta, Safsata; Fr. Sophisme, Al. Sophisma, Trugschluss; İng. Sophism, İt. Sofisma, Fallacia) Yanıltmaca... Antikçağ Yunan felsefesinde önemli bir düşünce akımı olan bilgicilik, Platon'dan ve özellikle Aristoteles'den sonra küçümsenmeye başlanmış ve isim olarak yanıltmak amacıyla yapılan yanlış usavurma anlamına kaydırılmıştır. Mantıkta bu yanıltmacaların çeşitli biçimleri saptanmıştır. Genellikle bu yanıltmacalar uslamlamanın biçimsel kurallarına uygundur, karşısındakini kandırmaz ama, kolaylıkla yadsıyamayacağı biçimde şaşırtır. Örneğin söz konusu olan sorundan büsbütün başka bir sorunu tanıtlamak (Os. Tagyiri mehbas, Fr. Ignorance du sujet), tanıtlanması gerekeni kendisiyle tanıtlamak (Os. Müsidere alelmatlûp, Fr. Cercle vicieux), eksik tümevarım yapmak (Os. İstikrâı nâkıs, Fr. Induction imparfaite) bu gibi yanıltmacalardandır. İngiliz düşünürü Bentham dört çeşit parlamento yanıltmacası saptamıştır: 1) Bir konuda sağlanan söz üstünlüğünü büsbütün başka bir konuda kullanmak.. 2) Dış ve iç tehlike kuruntusu yaratarak istenilen sonucu elde etmek. 3) İstenileni asla gerçekleşmeyecek koşullara bağlayarak kabul etmek. 4) Sorunlan bilerek birbirine karıştırmak ve böylelikle istediğini elde etmek.



Ana sayfaya dönüş